Je wilt een perfect ronde uitsparing maken voor een luidspreker, wastafel of een strak rond blad en je twijfelt of je dat met een decoupeerzaag of bovenfrees moet doen. Met de bovenfrees krijg je het écht rond en strak, mits je de juiste geleider gebruikt en netjes werkt. In dit artikel neem ik je stap voor stap mee zodat je direct aan de slag kunt.
Je leest welke hulpmiddelen ik als aannemer inzet, hoe je de radius exact instelt en in welke richting je het beste freest. Ook leg ik uit hoe je zelf een eenvoudige jig maakt voor kleine cirkels en wanneer een mal slimmer is. Zo werk je efficiënt en krijg je een professioneel resultaat.
Benodigdheden en voorbereiding
Voor cirkels heb je een stabiele bovenfrees nodig met scherpe frezen, een cirkelgeleider of een multifreessjabloon en een centreerpunt in het hart van de cirkel. Werk bij voorkeur met stofafzuiging en zet je werkstuk stevig vast. Controleer de spantang en gebruik een passende freesdiameter voor het materiaal en de gewenste radius.
Wil je meer weten over geschikte frezen en toepassingen, lees dan mijn uitleg over frezen voor bovenfrees. Voor ronde randen en profielen kun je ook inspiratie vinden bij rond frezen met de bovenfrees. Zoek je algemene technieken, kijk dan bij boren en frezen.
Werken met een cirkelgeleider of MFS
Radius exact instellen
Bij een buitenradius stel je de geleider in op de gewenste radius min de helft van de freesdiameter. Bij een binnenradius stel je de geleider in op de gewenste radius plus de helft van de freesdiameter. Zo compenseer je precies voor de frees.
Voorbeeld buitenradius: gewenste radius 200 mm en frees Ø 14 mm. Instelmaat is 200 mm min 7 mm is 193 mm. Voorbeeld binnenradius: gewenste radius 200 mm en frees Ø 14 mm. Instelmaat is 200 mm plus 7 mm is 207 mm. Markeer het middelpunt en boor een strak passend centreergat voor de pen van je geleider.
Frezen in stappen en in de juiste richting
Frezen doe je in ondiepe gangen om verbranding en rafels te voorkomen. In MDF neem ik meestal 3 tot 5 mm per gang en in multiplex iets minder als het veel lagen heeft. Werk rustig, laat de frees het werk doen en houd het toerental hoog voor een schone snede.
Frezen gaat het mooiste in tegenloop. Frees je een buitencontour na na het grof uitzagen, beweeg dan tegen de klok in. Bij een binnencirkel beweeg je met de klok mee zodat de frees tegen het materiaal in hapt. Moet je door de volledige plaat heen, laat dan kleine bruggetjes staan of plaats tijdelijke latjes aan de onderzijde om het werkstuk en het draaipunt stabiel te houden.
Eigen jig voor kleine cirkels
Voor kleine diameters maak ik vaak een simpele jig. Schroef een vlakke houten zool onder de frees, maak daarin een strakke sleuf en laat een messing strip of stalen pen schuiven die je met een boutje kunt klemmen. Hoe dichter de sleuf bij de pen zit, hoe kleiner de cirkels die je kunt frezen. Met een HM frees van Ø 6 mm maak je zelfs ringen van ongeveer 40 mm diameter. Controleer altijd of de zool perfect vlak is en dat er geen speling op de pen staat.
Alternatief: werken met een mal
Moet je meerdere identieke cirkels maken, dan is een mal ideaal. Zaag de vorm grof uit met de decoupeerzaag en werk de mal zelf exact rond af met de bovenfrees. Daarna klem je de mal op je werk en gebruik je een kopieerfrees of kopieerring om de eindvorm na te frezen. Het resultaat is telkens gelijk, maar bedenk wel dat je de nauwkeurigheid van de mal één op één overneemt.
Mijn volgorde bij seriewerk: eerst aftekenen en centreren, dan grof uitzagen net buiten de lijn, daarna in meerdere gangen nafrezen met de mal. Werk per gang enkele millimeters en eindig met een hele lichte afname voor een splintervrije afwerking.
Tabel met praktische richtwaarden
| Toepassing | Frees | Tip |
|---|---|---|
| Gat voor luidspreker in MDF 18 mm | Groeffrees Ø 6 of Ø 8 | Frezen in meerdere gangen met afzuiging voor een schone rand |
| Uitsparing in werkblad | Spiraalfrees Ø 8 of Ø 10 | Gebruik mal en kopieerring voor herhaalbare nauwkeurigheid |
| Kleine ringen of rozetten | HM frees Ø 6 | Eigen jig met centreerpen en zeer kleine stapdieptes |
Professionele tips van Steven
Uit ervaring weet ik dat het middelpunt allesbepalend is. Boor een zuiver centreergat en controleer of de pen spelingsvrij draait. Werk met scherpe frezen en vervang ze als je verbrande plekken ziet. Tape onder de zool voorkomt krassen op kwetsbare oppervlakken en helpt glijden.
Laat bij doorfrezen drie of vier kleine bruggetjes staan zodat je inzetstuk niet wegvalt en je pen blijft centreren. Heb je last van stof, zet een goede afzuiging op de kap en werk in ondiepe gangen. Tot slot, doe altijd een proef op een reststuk zodat je instelling en richting kloppen voordat je aan het echte werk begint.
Conclusie
Cirkel frezen met bovenfrees is precies werk, maar met de juiste geleider of mal en een paar doordachte stappen krijg je een strak en herhaalbaar resultaat. Stel de radius correct in, frees in tegenloop en verdeel de diepte over meerdere gangen. Voor kleine diameters werkt een eenvoudige zelfgemaakte jig uitstekend en voor seriewerk is een mal de snelste route naar consistentie. Werk rustig, controleer je centrering en laat de frees het werk doen.
Veelgestelde vragen over cirkels frezen met een bovenfrees
Hoe bepaal ik de juiste instelling voor binnenradius en buitenradius bij een MFS?
Compenseer altijd voor de freesdiameter. Voor een buitenradius stel je in op de gewenste radius min de helft van de freesdiameter. Voor een binnenradius stel je in op de gewenste radius plus de helft van de freesdiameter. Maak daarna een proef op restmateriaal om te controleren of maat en pasvorm kloppen.
Kan ik kleine cirkels frezen zonder dure geleider?
Ja. Maak een vlakke houten zool met een strakke sleuf en een schuivende centreerpen die je klemt met een boutje. Gebruik een HM frees van kleine diameter, bijvoorbeeld Ø 6, en neem minieme stapdieptes. Controleer dat de pen spelingsvrij draait en werk rustig voor een zuivere cirkel zonder happen.
Frees ik een cirkel beter in één gang of in meerdere gangen?
Vrijwel altijd in meerdere gangen. Zo houd je controle, voorkom je verbranden en splinters en blijft de belasting op de frees beperkt. In MDF is 3 tot 5 mm per gang vaak comfortabel. Eindig met een hele lichte afname voor de mooiste rand. Gebruik stofafzuiging voor goed zicht en een schonere werkomgeving.
Wat is beter voor perfecte rondingen, decoupeerzaag of bovenfrees?
Voor echt ronde en strakke resultaten wint de bovenfrees met cirkelgeleider of mal. Een decoupeerzaag is prima om grof voor te zagen, maar rondt zelden perfect af. Zaag daarom net buiten de lijn en frees daarna in meerdere gangen tot op maat. Zo combineer je snelheid met nauwkeurigheid en een nette afwerking.